Tranh minh họa của licham.app về Lê Đại HànhTranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử
Buổi đầu độc lập · Tiền Lê

Lê Đại Hành

Thập đạo tướng quân · Đại Hành Hoàng đế

Hoàng đế sáng lập nhà Tiền Lê, trực tiếp chỉ huy quân dân Đại Cồ Việt đánh tan cuộc xâm lược của quân Tống năm 981, giữ vững nền độc lập.

Một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố năm 2013

Niên đại
941 – 1005
Tên thật
Lê Hoàn
Triều đại
Tiền Lê
Quê quán
Có nhiều thuyết: Trường Châu (Hoa Lư, Ninh Bình), Ái Châu (Thanh Hóa) hoặc Bảo Thái (Thanh Liêm, Hà Nam)
Giỗ vua Lê Đại HànhMùng 8 tháng Ba âm lịch · còn 200 ngày (14/04/2027)

Tiểu sử

Lê Hoàn sinh năm 941, cha là Lê Mịch, mẹ họ Đặng. Thuở nhỏ ông được viên quan án Lê Đột nhận làm con nuôi. Lớn lên, ông theo giúp Nam Việt vương Đinh Liễn, được Đinh Bộ Lĩnh khen là người trí dũng và giao cai quản một nghìn quân. Năm 971, vua Đinh Tiên Hoàng phong ông làm Thập đạo tướng quân.

Năm 979, vua Đinh Tiên Hoàng và con trưởng Đinh Liễn bị ám hại; Đinh Toàn mới 6 tuổi nối ngôi, Lê Hoàn làm Nhiếp chính, xưng Phó vương. Năm 980, trước nguy cơ quân Tống xâm lược, Thái hậu Dương Vân Nga cùng các tướng tôn ông lên ngôi Hoàng đế, lập nên nhà Tiền Lê, niên hiệu Thiên Phúc.

Sau khi đánh thắng quân Tống, ông đánh Chiêm Thành, dẹp các cuộc nổi dậy, khuyến khích nông nghiệp và cho đào kênh. Ông mất ngày 8 tháng 3 âm lịch năm Ất Tỵ (1005) tại điện Trường Xuân, thọ 65 tuổi, an táng ở Trường Yên (Hoa Lư).

Bối cảnh lịch sử

Cuối thế kỷ X, nhà Đinh vừa thống nhất đất nước thì xảy ra biến cố năm 979: vua Đinh Tiên Hoàng bị giết, vua mới còn nhỏ, một số đại thần dấy binh chống lại nhiếp chính Lê Hoàn. Nhà Tống nhân lúc Đại Cồ Việt rối ren liền chuẩn bị đem quân chinh phạt.

Nhà Tống lấy cớ Lê Hoàn chuyên quyền, nhưng chiếu phát binh của vua Tống cho thấy ý đồ khôi phục sự cai trị đối với nước Việt như thời nhà Đường.

Công trạng

  • Lên ngôi năm 980, lập nhà Tiền Lê giữa lúc đất nước đứng trước họa ngoại xâm.
  • Năm 981 trực tiếp cầm quân đánh tan quân Tống, giết tướng Hầu Nhân Bảo, bắt sống Quách Quân Biện, Triệu Phụng Huân.
  • Năm 982 đem quân đánh Chiêm Thành, chém vua Chiêm tại trận.
  • Mở đầu lễ cày ruộng Tịch điền (987) để khuyến khích sản xuất nông nghiệp.
  • Khởi đào sông Nhà Lê, tuyến giao thông thủy nội địa đầu tiên của Việt Nam.

Sự kiện tiêu biểu

  1. 979Vua Đinh Tiên Hoàng bị ám hại; Lê Hoàn làm Nhiếp chính, xưng Phó vương
  2. 980Lên ngôi Hoàng đế, lập nhà Tiền Lê, niên hiệu Thiên Phúc
  3. 981Đánh tan quân Tống xâm lược, bảo toàn nền độc lập
  4. 982Thân chinh đánh Chiêm Thành
  5. 987Lần đầu cày ruộng Tịch điền ở núi Đọi
  6. 1005Mất ngày 8 tháng 3 âm lịch tại điện Trường Xuân, an táng ở Trường Yên

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

  • Đền vua Lê Đại HànhCố đô Hoa Lư, Ninh Bình
  • Lăng vua Lê Đại Hành (Sơn lăng Trường Yên)Quần thể di tích Cố đô Hoa Lư, Ninh Bình
  • Đền thờ Lê HoànLàng Trung Lập, xã Xuân Lập, Thanh Hóa
  • Đền vua Lê Đại Hành ở Tràng KênhNgã ba sông Bạch Đằng, Hải Phòng
  • Giỗ vua ngày 8 tháng 3 âm lịch, ngày mất của vua
  • Lễ hội Hoa Lư (Ninh Bình) đầu tháng Ba âm lịch, chính lễ ngày 10, tưởng niệm vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành

Xem ngày âm – dương lịch các năm, cách tính và văn khấn tại trang Giỗ vua Lê Đại Hành.

Nguồn tư liệu

  • Wikipedia tiếng Việt, “Lê Đại Hành” — nguồn tóm lược niên đại, quê quán và sự kiện; truy cập 24/9/2026.
  • Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, văn bản số 2296/BVHTTDL-MTNATL (21/6/2013) về 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu.
  • Ngày giỗ/tưởng niệm: trang Giỗ vua Lê Đại Hành của licham.app; ngày dương lịch tính từ lõi lịch âm dương (giờ Việt Nam).
  • Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.

Anh hùng dân tộc khác