Ngô Quyền

Tiền Ngô Vương · Ngô Vương

Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938, kết thúc thời Bắc thuộc; năm 939 xưng vương, lập nhà Ngô, đóng đô ở Cổ Loa.

Một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố năm 2013

Niên đại: 898 – 944
Triều đại: Nhà Ngô
Quê quán: Đường Lâm, Sơn Tây (Hà Nội) theo thuyết phổ biến; có thuyết khác đặt Đường Lâm xưa ở Thanh Hóa, Hà Tĩnh hoặc vùng núi phía tây nam Hà Nội

Giỗ vua Ngô Quyền14 tháng Tám âm lịch · còn 353 ngày (14/09/2027)

Tiểu sử

Ngô Quyền sinh năm 898 trong một dòng họ hào trưởng có thế lực; cha là Ngô Mân, làm châu mục Đường Lâm. Lớn lên, ông làm nha tướng cho Dương Đình Nghệ, được gả con gái và giao cai quản Ái châu (Thanh Hóa ngày nay).

Năm 937, Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ rồi cầu cứu nhà Nam Hán. Mùa thu năm 938, Ngô Quyền kéo quân ra Bắc giết Kiều Công Tiễn. Khi quân Nam Hán do Lưu Hoằng Tháo chỉ huy kéo sang, ông cho đóng cọc lớn đầu bịt sắt ở cửa biển, dụ địch vào lúc triều lên; khi triều rút, thuyền địch mắc cọc, quân Nam Hán thua to, Hoằng Tháo bị giết.

Mùa xuân năm 939, Ngô Quyền xưng vương, lập Dương thị làm hoàng hậu, đặt trăm quan, định triều nghi phẩm phục và đóng đô ở Cổ Loa. Ông mất năm 944; trước khi mất, ông di chúc cho Dương Tam Kha phò tá con là Ngô Xương Ngập.

Bối cảnh lịch sử

Đầu thế kỷ X, nhà Đường sụp đổ (907), Trung Quốc bước vào thời Ngũ đại Thập quốc; ở phía nam, Lưu Nham dựng nước Nam Hán. Tại Tĩnh Hải quân, họ Khúc rồi Dương Đình Nghệ lần lượt giành quyền tự chủ, xưng Tiết độ sứ.

Sau khi Ngô Quyền mất, nhà Ngô suy yếu nhanh, không khống chế được các thế lực cát cứ địa phương, dẫn tới loạn 12 sứ quân; nhà Ngô sụp đổ năm 965.

Công trạng

Lãnh đạo quân dân đánh tan quân Nam Hán trong trận Bạch Đằng năm 938, chấm dứt thời kỳ Bắc thuộc.
Dùng kế đóng cọc lớn đầu bịt sắt ở cửa biển, lợi dụng thủy triều để phá thủy quân Nam Hán.
Xưng vương năm 939, lập nhà Ngô, xây dựng triều đình tự chủ và đóng đô ở Cổ Loa.
Được Phan Bội Châu tôn là vị Tổ Trung hưng của Việt Nam.

Sự kiện tiêu biểu

898Sinh ngày 17/4/898 trong một dòng họ hào trưởng ở Đường Lâm.
937Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ và cầu cứu nhà Nam Hán.
938Mùa thu, Ngô Quyền đem quân từ Ái châu ra Bắc, giết Kiều Công Tiễn.
938Đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, giết Lưu Hoằng Tháo.
939Xưng vương (ngày 1/2/939), lập nhà Ngô, đóng đô ở Cổ Loa.
944Mất ngày 14/2/944, di chúc cho Dương Tam Kha phò tá con là Ngô Xương Ngập.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Đền thờ và lăng Ngô Quyền (Tiền Ngô Vương lăng)Thôn Cam Lâm, Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội
Từ Lương Xâm (tương truyền là đại bản doanh của nghĩa quân)Quận Hải An, Hải Phòng
Đền ChẹoXã Nam Cường, huyện Tam Nông, Phú Thọ

Giỗ 14/8 âm lịch tại đền và lăng Ngô Quyền (thôn Cam Lâm, Đường Lâm); trước năm 1945, làng tế lớn vào hai ngày 14 và 15 tháng 8 âm lịch.
Tại đền Chẹo (Phú Thọ), lễ tưởng niệm tổ chức ngày 18/4 dương lịch; ở Hải Phòng, một số nơi làm giỗ ngày 16 tháng Giêng âm lịch.
Các đình, miếu quanh hạ lưu sông Bạch Đằng (Hải Phòng) mở hội vào trung tuần tháng 2 âm lịch.

Xem ngày âm – dương lịch các năm, cách tính và văn khấn tại trang Giỗ vua Ngô Quyền.

Nguồn tư liệu

Wikipedia tiếng Việt, “Ngô Quyền” — nguồn tóm lược niên đại, quê quán và sự kiện; truy cập 24/9/2026.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, văn bản số 2296/BVHTTDL-MTNATL (21/6/2013) về 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu.
Ngày giỗ/tưởng niệm: trang Giỗ vua Ngô Quyền của licham.app; ngày dương lịch tính từ lõi lịch âm dương (giờ Việt Nam).
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.