Nguyễn Nhạc

Hồ Nhạc · Biện Nhạc · Hai Trầu · Thái Đức Hoàng đế

Người anh cả trong ba anh em Tây Sơn, dựng cờ khởi nghĩa năm 1771 và lên ngôi Hoàng đế năm 1778, mở đầu vương triều Tây Sơn.

Niên đại: 1743 – 1793
Triều đại: Tây Sơn
Quê quán: Thôn Kiên Mỹ, ấp Kiên Thành, huyện Tuy Viễn, phủ Quy Nhơn (gốc Hưng Nguyên, Nghệ An); nay là làng Kiên Mỹ, thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, Bình Định

Tiểu sử

Nguyễn Nhạc vốn gốc họ Hồ, tục gọi Biện Nhạc, anh Hai Trầu, sinh năm Quý Hợi (1743). Năm 1771, ông cùng hai em là Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa ở Tây Sơn thượng đạo, chống ách quyền thần Trương Phúc Loan.

Năm 1773, ông giả bị bắt, ngồi trong cũi trá hàng để đánh chiếm thành Quy Nhơn. Năm 1778, ông lên ngôi Hoàng đế, niên hiệu Thái Đức, xây thành Hoàng Đế, mở ra vương triều Tây Sơn; ông lãnh đạo các chiến dịch lật đổ cơ nghiệp chúa Nguyễn ở Đàng Trong.

Năm 1786, ông cùng Nguyễn Huệ đem quân ra Thăng Long lật đổ chúa Trịnh, mở đầu việc xóa bỏ ranh giới Đàng Trong – Đàng Ngoài. Ông mất năm Quý Dậu (1793).

Bối cảnh lịch sử

Giữa thế kỷ XVIII, đất nước chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài; ở Đàng Trong, quyền thần Trương Phúc Loan lộng hành khiến đời sống nông dân cùng cực.

Công trạng

Khởi xướng và lãnh đạo phong trào Tây Sơn từ năm 1771.
Đánh chiếm thành Quy Nhơn năm 1773.
Lên ngôi Hoàng đế năm 1778, lập vương triều Tây Sơn.
Lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong; cùng Nguyễn Huệ lật đổ chúa Trịnh năm 1786.

Sự kiện tiêu biểu

1743Sinh năm Quý Hợi.
1771Dựng cờ khởi nghĩa ở Tây Sơn thượng đạo.
1773Trá hàng, đánh chiếm thành Quy Nhơn.
1778Lên ngôi Hoàng đế, niên hiệu Thái Đức.
1786Cùng Nguyễn Huệ ra Thăng Long lật đổ chúa Trịnh.
1793Mất năm Quý Dậu.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Điện thờ Tây Sơn Tam Kiệt, Bảo tàng Quang Trung (Quần thể di tích Khởi nghĩa Tây Sơn, di tích quốc gia đặc biệt)Thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, Bình Định
Quần thể di tích Tây Sơn thượng đạo (di tích quốc gia đặc biệt)Thị xã An Khê, Gia Lai

Được phối tế trong Lễ giỗ Tây Sơn Tam Kiệt ngày 29 tháng 7 âm lịch tại Bảo tàng Quang Trung.
Lễ hội Đống Đa – Tây Sơn (di sản văn hóa phi vật thể quốc gia) ngày mùng 5 tháng Giêng âm lịch.

Nguồn tư liệu

Đại Nam thực lục (Chính biên – Liệt truyện); Tây Sơn thuật lược; Khâm định Việt sử thông giám cương mục.
Bảo tàng Quang Trung (Bình Định).
Wikipedia tiếng Việt, “Nguyễn Nhạc” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.