Quang Trung – Nguyễn Huệ

Nguyễn Huệ · Nguyễn Văn Huệ · Bắc Bình Vương · Đức ông Tám

Hoàng đế nhà Tây Sơn, lãnh đạo khởi nghĩa Tây Sơn, đánh bại quân Xiêm (1785) và đại phá quân Thanh mùa xuân Kỷ Dậu 1789.

Một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố năm 2013

Niên đại: 1753 – 1792
Tên thật: Hồ Thơm
Triều đại: Tây Sơn
Quê quán: Tây Sơn, Quy Nhơn (Bình Định); tổ tiên gốc Hưng Nguyên, Nghệ An

Giỗ vua Quang Trung29 tháng Bảy âm lịch · còn 338 ngày (30/08/2027)

Tiểu sử

Quang Trung tên khai sinh là Hồ Thơm, sau đổi là Nguyễn Huệ, sinh năm Quý Dậu 1753 ở vùng Tây Sơn, phủ Quy Nhơn; tổ tiên họ Hồ gốc huyện Hưng Nguyên, Nghệ An. Cùng anh là Nguyễn Nhạc và Nguyễn Lữ, ông theo học văn võ với thầy Trương Văn Hiến; ba anh em được gọi là Tây Sơn tam kiệt.

Năm 1771, Nguyễn Nhạc dựng cờ khởi nghĩa ở Tây Sơn, Nguyễn Huệ sớm trở thành tướng chủ chốt. Ông đánh tan quân Xiêm ở Rạch Gầm – Xoài Mút đầu năm 1785, năm 1786 chiếm Phú Xuân rồi tiến ra Thăng Long, chấm dứt quyền lực họ Trịnh. Vua Lê Hiển Tông phong ông làm Nguyên soái Uy Quốc công và gả công chúa Lê Ngọc Hân.

Ngày 25 tháng 11 năm Mậu Thân (22/12/1788), ông lên ngôi Hoàng đế ở núi Bân (Phú Xuân), lấy niên hiệu Quang Trung, rồi tiến quân ra Bắc đánh tan quân Thanh dịp Tết Kỷ Dậu 1789. Sau ba năm trị nước với nhiều cải cách, ông mất đột ngột ngày 29 tháng 7 năm Nhâm Tý (16/9/1792) tại Phú Xuân.

Bối cảnh lịch sử

Giữa thế kỷ 18, đất nước chia cắt giữa vua Lê – chúa Trịnh ở Đàng Ngoài và chúa Nguyễn ở Đàng Trong, lấy sông Gianh làm giới tuyến. Ở Đàng Trong, quyền thần Trương Phúc Loan chuyên quyền khiến dân oán giận, tạo điều kiện cho phong trào Tây Sơn bùng lên.

Cuối năm 1788, vua Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh; Tôn Sĩ Nghị đem quân sang chiếm Thăng Long với danh nghĩa "phù Lê", buộc quân Tây Sơn rút về giữ phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn.

Công trạng

Thần tốc tiến quân ra Bắc, đánh tan quân Thanh ở Ngọc Hồi – Đống Đa dịp Tết Kỷ Dậu 1789.
Cùng anh em Tây Sơn chấm dứt cục diện Trịnh – Nguyễn phân tranh, xóa bỏ ranh giới Đàng Trong – Đàng Ngoài kéo dài hai thế kỷ.
Chỉ huy trận Rạch Gầm – Xoài Mút (1785), tiêu diệt gần như toàn bộ đạo thủy quân Xiêm.
Ban hành nhiều cải cách về kinh tế, giáo dục, quân sự; xuống chiếu cầu hiền, khuyến khích dùng chữ Nôm.

Sự kiện tiêu biểu

1771Anh em Tây Sơn khởi nghĩa, xây dựng căn cứ tại Tây Sơn.
1785Đêm 19 rạng 20/1/1785, đánh tan quân Xiêm ở Rạch Gầm – Xoài Mút.
1786Chiếm Phú Xuân, tiến ra Thăng Long, lật đổ quyền lực họ Trịnh.
1788Ngày 22/12/1788, lên ngôi Hoàng đế ở núi Bân, lấy niên hiệu Quang Trung.
1789Sáng mùng 5 Tết Kỷ Dậu, thắng trận Ngọc Hồi, tiến vào Thăng Long.
1792Mất ngày 29 tháng 7 năm Nhâm Tý (16/9/1792) tại Phú Xuân.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Bảo tàng Quang Trung và đền thờ Tây Sơn tam kiệtTây Sơn, Bình Định
Gò Đống Đa và khu tượng đài Quang TrungĐống Đa, Hà Nội
Chùa Bộc (có tượng thờ Quang Trung)Hà Nội
Phòng tuyến Tam ĐiệpTam Điệp, Ninh Bình

Ngày giỗ: 29 tháng 7 âm lịch
Mùng 5 Tết âm lịch: hội Gò Đống Đa kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa

Xem ngày âm – dương lịch các năm, cách tính và văn khấn tại trang Giỗ vua Quang Trung.

Nguồn tư liệu

Wikipedia tiếng Việt, “Quang Trung” — nguồn tóm lược niên đại, quê quán và sự kiện; truy cập 24/9/2026.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, văn bản số 2296/BVHTTDL-MTNATL (21/6/2013) về 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu.
Ngày giỗ/tưởng niệm: trang Giỗ vua Quang Trung của licham.app; ngày dương lịch tính từ lõi lịch âm dương (giờ Việt Nam).
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.