Phan Bội Châu

Sào Nam · Thị Hán · Ông già Bến Ngự

Nhà yêu nước đầu thế kỷ XX, sáng lập Duy Tân Hội (1904), khởi xướng phong trào Đông Du (1905 – 1908) và lập Việt Nam Quang Phục Hội (1912).

Niên đại: 1867 – 1940
Tên thật: Phan Văn San
Triều đại: Thời Pháp thuộc
Quê quán: Làng Đan Nhiễm, xã Nam Hòa, huyện Nam Đàn, Nghệ An; nay thuộc xã Xuân Hòa, huyện Nam Đàn, Nghệ An

Tiểu sử

Phan Bội Châu tên thật là Phan Văn San, vì kỵ húy vua Duy Tân (Vĩnh San) nên đổi là Bội Châu; hiệu Sào Nam, Thị Hán. Ông sinh ngày 26/12/1867 ở làng Đan Nhiễm, huyện Nam Đàn, đỗ Giải nguyên năm 1900.

Năm 1904, ông sáng lập Duy Tân Hội, chủ trương dùng vũ trang giành độc lập. Từ năm 1905 đến 1908, ông khởi xướng và tổ chức phong trào Đông Du, đưa hàng trăm thanh niên sang Nhật Bản học chính trị, quân sự. Năm 1912, ông lập Việt Nam Quang Phục Hội ở Quảng Châu (Trung Quốc), hướng tới xây dựng một nhà nước cộng hòa.

Năm 1925, ông bị Pháp bắt ở Thượng Hải. Trước phong trào đòi ân xá của nhân dân cả nước, Pháp phải giảm án và đưa ông về giam lỏng ở Huế; ông sống ở Bến Ngự, được gọi là “Ông già Bến Ngự”, và mất ngày 29/10/1940 (29 tháng 9 năm Canh Thìn).

Bối cảnh lịch sử

Đầu thế kỷ XX, một lớp sĩ phu yêu nước tìm con đường giành độc lập mới, hướng ra nước ngoài để học hỏi, tiêu biểu là phong trào Đông Du sang Nhật Bản.

Công trạng

Khởi xướng và tổ chức phong trào Đông Du (1905 – 1908), đưa hàng trăm thanh niên sang Nhật Bản học tập.
Sáng lập Duy Tân Hội năm 1904.
Thành lập Việt Nam Quang Phục Hội ở Quảng Châu năm 1912.
Tác giả “Hải ngoại huyết thư”, “Phan Bội Châu niên biểu”, “Tự phán”.

Sự kiện tiêu biểu

1867Sinh ngày 26/12 ở làng Đan Nhiễm, huyện Nam Đàn.
1900Đỗ Giải nguyên.
1904Sáng lập Duy Tân Hội.
1905Khởi xướng phong trào Đông Du (đến năm 1908).
1912Lập Việt Nam Quang Phục Hội ở Quảng Châu.
1925Bị Pháp bắt ở Thượng Hải, sau bị giam lỏng ở Huế.
1940Mất ngày 29/10 tại Huế.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Khu lưu niệm Phan Bội Châu tại Bến NgựPhường Trường An, thành phố Huế, Thừa Thiên Huế
Khu lưu niệm Phan Bội ChâuHuyện Nam Đàn, Nghệ An

Giỗ ngày 29 tháng 9 âm lịch hằng năm tại Huế và Nghệ An.

Nguồn tư liệu

Phan Bội Châu niên biểu; Tự phán.
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Cổng thông tin điện tử tỉnh Thừa Thiên Huế.
Wikipedia tiếng Việt, “Phan Bội Châu” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.