Hàm Nghi

Nguyễn Phúc Minh · Vua Hàm Nghi

Hoàng đế thứ tám triều Nguyễn (1884 – 1885), rời kinh thành ban Chiếu Cần Vương năm 1885, bị bắt năm 1888 và sống lưu đày ở Algérie đến khi mất.

Niên đại: 1871 – 1944
Tên thật: Nguyễn Phúc Ưng Lịch
Triều đại: Nhà Nguyễn
Quê quán: Sinh tại phủ đệ ở làng Xuân Hòa, phủ Thừa Thiên; nay thuộc phường Hương Long, thành phố Huế, Thừa Thiên Huế

Tiểu sử

Hàm Nghi tên thật là Nguyễn Phúc Ưng Lịch, khi lên ngôi đổi là Nguyễn Phúc Minh, sinh năm 1871. Tháng 8/1884, ông được phái chủ chiến đưa lên ngôi, là hoàng đế thứ tám của triều Nguyễn, và giữ thái độ không thuần phục Tòa Khâm sứ Pháp.

Ngày 13/7/1885, ông rời kinh thành, xuống Chiếu Cần Vương kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhân dân cả nước đứng lên kháng chiến. Hơn ba năm sau đó (1885 – 1888), ông cùng phong trào Cần Vương hoạt động ở vùng núi Quảng Trị, Quảng Bình, Hà Tĩnh.

Tháng 11/1888, ông bị Trương Quang Ngọc chỉ điểm và bị bắt. Ông từ chối hợp tác với Pháp, bị đày sang Algérie và sống lưu đày 56 năm, mất ngày 14/1/1944 tại Algiers.

Bối cảnh lịch sử

Sau Hiệp ước Giáp Thân (1884), phái chủ chiến trong triều đình Huế do Tôn Thất Thuyết đứng đầu tìm cách kháng cự thực dân Pháp.

Công trạng

Ban Chiếu Cần Vương ngày 13/7/1885, kêu gọi cả nước kháng chiến.
Không thuần phục Tòa Khâm sứ Pháp khi ở ngôi (1884 – 1885).
Cùng phong trào Cần Vương hoạt động ở vùng núi Quảng Trị, Quảng Bình, Hà Tĩnh (1885 – 1888).
Từ chối hợp tác với Pháp sau khi bị bắt, chịu lưu đày ở Algérie.

Sự kiện tiêu biểu

1871Sinh ở Huế.
1884Được phái chủ chiến đưa lên ngôi (tháng 8).
1885Rời kinh thành, ban Chiếu Cần Vương ngày 13/7.
1888Bị bắt (tháng 11) và bị đày sang Algérie.
1944Mất ngày 14/1 tại Algiers.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Đền thờ vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương, Khu căn cứ Tân Sở (di tích lịch sử cấp quốc gia)Xã Cam Chính, huyện Cam Lộ, Quảng Trị
Thế Tổ Miếu (Đại Nội Huế)Thành phố Huế, Thừa Thiên Huế

Tưởng niệm ngày 14 tháng 1 dương lịch (ngày mất) hoặc ngày 28 tháng 11 âm lịch tại Căn cứ Tân Sở.

Nguồn tư liệu

Đại Nam thực lục chính biên đệ lục kỷ.
Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Wikipedia tiếng Việt, “Hàm Nghi” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.