Trần Quốc Toản

Hoài Văn hầu · Hoài Văn vương

Thiếu niên hoàng tộc nhà Trần bóp nát quả cam khi không được dự bàn việc nước, tự chiêu mộ quân dưới lá cờ “Phá cường địch, báo hoàng ân” và hy sinh trong kháng chiến chống Nguyên Mông năm 1285.

Niên đại: khoảng 1267 – 1285
Triều đại: Nhà Trần
Quê quán: Người Tức Mặc, phủ Thiên Trường (nay phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định)

Tiểu sử

Trần Quốc Toản được phong Hoài Văn hầu. Chính sử không ghi năm sinh; căn cứ việc ông “mới khoảng 15, 16 tuổi” khi diễn ra Hội nghị Bình Than (tháng 10 năm 1282), giới nghiên cứu cho là ông sinh khoảng năm 1267.

Vì còn nhỏ tuổi, ông không được dự bàn việc quân ở Bình Than, ôm hận bóp nát quả cam trong tay. Trở về, ông tự bỏ gia sản chiêu mộ hơn một nghìn tráng đinh và gia nô, đóng chiến thuyền, rèn vũ khí, thêu lá cờ sáu chữ vàng “Phá cường địch, báo hoàng ân”.

Năm 1285, đạo quân của ông chặn đánh quân Thoát Hoan ở vùng Lạng Sơn, rồi tham gia đánh tan cứ điểm Tây Kết, giải phóng Thăng Long. Tháng 6 năm 1285, khi truy kích tàn quân Nguyên, ông hy sinh giữa trận tiền; vua Trần Nhân Tông thương tiếc, truy phong Hoài Văn vương.

Bối cảnh lịch sử

Năm 1282, trước nguy cơ quân Nguyên Mông xâm lược lần thứ hai, nhà Trần họp vương hầu ở Bình Than bàn kế đánh giữ.

Công trạng

Tự chiêu mộ và trang bị hơn một nghìn quân, lập đạo quân cờ thêu sáu chữ vàng.
Chặn đánh quân Thoát Hoan ở vùng Lạng Sơn năm 1285.
Tham gia trận Tây Kết và giải phóng Thăng Long năm 1285.
Hy sinh khi truy kích quân Nguyên, trở thành biểu tượng lòng yêu nước của tuổi trẻ.

Sự kiện tiêu biểu

1282Không được dự Hội nghị Bình Than, bóp nát quả cam; về chiêu mộ quân.
1285Chặn đánh quân Nguyên ở Lạng Sơn, tham gia trận Tây Kết và giải phóng Thăng Long.
1285Hy sinh khi truy kích quân Nguyên (khoảng tháng 5 – 6 âm lịch); được truy phong Hoài Văn vương.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Đền Án TriềuXã Nam Triều, huyện Phú Xuyên, Hà Nội
Đền Cửa Ông (phối thờ, di tích quốc gia đặc biệt)Thành phố Cẩm Phả, Quảng Ninh
Đền Trần (phối thờ)Thành phố Nam Định, Nam Định

Ngày kỵ ngày 12 tháng 6 âm lịch, theo ghi nhận của các đền miếu và dòng họ Trần.
Không có lễ hội riêng mang tên ông; ông được phụng tế trong các kỳ đại lễ của triều Trần.

Nguồn tư liệu

Đại Việt sử ký toàn thư (Bản kỷ quyển 5); Khâm định Việt sử thông giám cương mục (Chính biên quyển 7).
Lê Tắc, An Nam chí lược.
Cổng thông tin Di tích quốc gia đặc biệt Đền Cửa Ông.
Wikipedia tiếng Việt, “Trần Quốc Toản” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.