Nguyễn Trãi

Ức Trai · Lê Trãi (được ban quốc tính) · Tán Trù bá (tước truy tặng) · Tế Văn hầu (tước truy tặng)

Nhà chính trị, nhà văn hóa lớn, mưu sĩ của khởi nghĩa Lam Sơn, tác giả Bình Ngô đại cáo và nhiều văn thư chiêu dụ quân Minh.

Một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố năm 2013

Niên đại: 1380 – 1442
Tên thật: Nguyễn Trãi
Triều đại: Hậu Lê
Quê quán: Làng Nhị Khê (Thường Tín, Hà Nội); có tài liệu ghi gốc gác ở làng Chi Ngại (Chí Linh, Hải Dương)

Giỗ Nguyễn Trãi16 tháng Tám âm lịch · hôm nay (26/09/2026)

Tiểu sử

Nguyễn Trãi hiệu Ức Trai, con của Nguyễn Phi Khanh và bà Trần Thị Thái, cháu ngoại Tư đồ Trần Nguyên Đán. Năm 1400, ông đỗ Thái học sinh và làm quan nhà Hồ. Khi quân Minh xâm lược, cha ông bị bắt giải sang Trung Quốc; ông được cha dặn quay về tìm cách rửa nhục cho nước.

Ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, yết kiến Lê Lợi ở Lỗi Giang, trở thành mưu sĩ, soạn thảo thư từ ngoại giao. Những văn thư chiêu dụ của ông góp phần khiến nhiều thành của quân Minh ra hàng năm 1427. Ông là tác giả Bình Ngô đại cáo, áng văn được coi là bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của nước ta.

Dưới triều Lê Thái Tổ và Lê Thái Tông, ông giữ nhiều chức vụ quan trọng, soạn Dư địa chí, về sau lui về Côn Sơn. Năm 1442, sau cái chết đột ngột của vua Lê Thái Tông ở Lệ Chi Viên, ông bị khép tội và bị giết cùng gia tộc. Năm 1464, vua Lê Thánh Tông minh oan cho ông.

Bối cảnh lịch sử

Cuối thế kỷ XIV, nhà Hồ thay nhà Trần; năm 1407 nhà Minh đánh bại nhà Hồ và đặt ách cai trị. Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo từ năm 1418 kết hợp đấu tranh quân sự với ngoại giao, chiêu dụ để đánh đuổi quân Minh.

Sau khi nhà Hậu Lê thành lập, trong triều nảy sinh nhiều mâu thuẫn giữa các công thần; vụ án Lệ Chi Viên năm 1442 là một biến cố lớn của thời kỳ này.

Công trạng

Tác giả Bình Ngô đại cáo, được coi là bản tuyên ngôn độc lập thứ hai.
Soạn nhiều thư từ, văn kiện trong khởi nghĩa Lam Sơn, sau được tập hợp trong Quân trung từ mệnh tập.
Góp phần chiêu dụ các thành Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa, Tam Giang của quân Minh ra hàng (1427).
Soạn Dư địa chí (1435), ghi chép bờ cõi hành chính nước Đại Việt.
Để lại Quốc âm thi tập, Ức Trai thi tập, góp phần lớn cho văn học và tư tưởng Việt Nam.

Sự kiện tiêu biểu

1400Đỗ Thái học sinh, làm quan nhà Hồ
1427Soạn thư từ chiêu dụ quân Minh; được phong Nhập nội Hành khiển, Lại bộ Thượng thư
1428Viết Bình Ngô đại cáo, bố cáo thắng lợi trước quân Minh
1435Dâng sách Dư địa chí lên vua Lê Thái Tông
1442Bị khép tội trong vụ án Lệ Chi Viên, mất ngày 16 tháng 8 âm lịch năm Nhâm Tuất
1464Được vua Lê Thánh Tông minh oan, truy tặng tước Tán Trù bá

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Đền thờ Nguyễn Trãi, Khu di tích Côn SơnChí Linh (Hải Dương)
Đền thờ Nguyễn Trãi ở Nhị KhêThường Tín, Hà Nội

Giỗ ngày 16 tháng 8 âm lịch, lễ dâng hương tại Côn Sơn trong dịp Lễ hội mùa thu Côn Sơn – Kiếp Bạc
Năm 1980, UNESCO tổ chức kỷ niệm 600 năm ngày sinh Nguyễn Trãi

Xem ngày âm – dương lịch các năm, cách tính và văn khấn tại trang Giỗ Nguyễn Trãi.

Nguồn tư liệu

Wikipedia tiếng Việt, “Nguyễn Trãi” — nguồn tóm lược niên đại, quê quán và sự kiện; truy cập 24/9/2026.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, văn bản số 2296/BVHTTDL-MTNATL (21/6/2013) về 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu.
Ngày giỗ/tưởng niệm: trang Giỗ Nguyễn Trãi của licham.app; ngày dương lịch tính từ lõi lịch âm dương (giờ Việt Nam).
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.