Lý Thái Tổ

Lý Công Uẩn sinh năm 974 ở châu Cổ Pháp, mẹ họ Phạm, không rõ tên cha. Lên 3 tuổi, ông được nhà sư Lý Khánh Văn nhận nuôi ở chùa Cổ Pháp, sau theo học sư Vạn Hạnh ở chùa Lục Tổ. Trưởng thành, ông phò triều Tiền Lê, làm đến chức Tả thân vệ Điện tiền chỉ huy sứ và có uy tín lớn trong triều.

Năm 1009, vua Lê Long Đĩnh mất, triều thần tôn Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế, lập ra nhà Lý, niên hiệu Thuận Thiên. Năm 1010, ông dời đô từ Hoa Lư về Đại La và đổi tên thành Thăng Long, mở đầu lịch sử hơn nghìn năm của kinh đô Thăng Long – Hà Nội.

Trong thời gian trị vì, ông chia lại đơn vị hành chính, định sáu hạng thuế, nhiều lần miễn tô thuế cho dân, dẹp các cuộc nổi loạn và đánh bại quân Đại Lý. Ông mất năm 1028 tại điện Long An, an táng ở Thọ Lăng.

Sau khi vua Lê Đại Hành mất năm 1005, các hoàng tử nhà Tiền Lê tranh ngôi suốt 8 tháng. Lê Long Đĩnh giành được ngôi nhưng trị vì hà khắc, lòng người ly tán; khi ông mất năm 1009, triều đình đứng trước nguy cơ bất ổn.

Kinh đô Hoa Lư nằm giữa núi đá, thuận lợi cho phòng thủ nhưng chật hẹp. Nhà vua cho rằng Hoa Lư thành hẹp, đất thấp nên quyết định dời đô về vùng đồng bằng rộng mở.