Trần Nhật Duật

Chiêu Văn vương · Tá thánh Thái sư Chiêu Văn Đại vương

Hoàng thân nhà Trần, chỉ huy trận Hàm Tử năm 1285 đánh tan cánh quân Toa Đô, làm đại thần qua nhiều triều vua và được truy tặng Tá thánh Thái sư.

Niên đại: 1255 – 1330
Triều đại: Nhà Trần
Quê quán: Người Tức Mặc, phủ Thiên Trường (nay phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định); thái ấp ở chân núi Văn Trinh, xã Quảng Hợp, huyện Quảng Xương, Thanh Hóa

Tiểu sử

Trần Nhật Duật được phong Chiêu Văn vương từ thời trẻ. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, ông sinh tháng 4 năm Ất Mão (1255). Năm 1280, ông một mình vào doanh trại thu phục thủ lĩnh Trịnh Giác Mật ở đạo Đà Giang mà không tổn hao xương máu, nhờ am hiểu phong tục và ngôn ngữ của đồng bào nơi đây.

Tháng 5 năm 1285, ông làm chủ tướng trận thủy chiến Hàm Tử quan, đập tan cánh quân tinh nhuệ của Toa Đô, làm xoay chuyển cục diện cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai. Năm 1288, ông tiếp tục chặn các hướng tiến công ven biển và phong tỏa đường rút lui của địch.

Từ năm 1302 đến 1330, trên cương vị Thái úy Quốc công rồi Tá thánh Thái sư, ông giữ ổn định triều đình qua các đời Trần Anh Tông, Trần Minh Tông và phụ chính đầu triều Trần Hiến Tông. Ông mất tháng 8 năm Canh Ngọ (1330).

Bối cảnh lịch sử

Nhà Trần ở thời hưng thịnh phải ba lần đương đầu với quân Nguyên Mông; việc giữ yên các vùng biên viễn và miền núi có ý nghĩa sống còn với cuộc kháng chiến.

Công trạng

Thu phục thủ lĩnh Trịnh Giác Mật ở đạo Đà Giang năm 1280 mà không phải dùng binh.
Chỉ huy trận Hàm Tử năm 1285, đánh tan cánh quân Toa Đô.
Chặn các hướng tiến công ven biển và phong tỏa đường rút của địch năm 1288.
Khai hoang lập ấp vùng duyên hải Quảng Xương (Thanh Hóa); được coi là người bảo trợ lối Hát nhà trò (tiền thân ca trù).

Sự kiện tiêu biểu

1255Sinh tháng 4 năm Ất Mão (theo Đại Việt sử ký toàn thư).
1280Thu phục thủ lĩnh Trịnh Giác Mật ở đạo Đà Giang.
1285Chỉ huy trận Hàm Tử quan, đánh tan cánh quân Toa Đô.
1330Mất tháng 8 năm Canh Ngọ.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Đền thờ Tá thánh Thái sư Chiêu Văn Đại vương Trần Nhật Duật, chân núi Văn Trinh (di tích cấp tỉnh, 2004)Thôn Linh Hưng, xã Quảng Hợp, huyện Quảng Xương, Thanh Hóa
Đền Cửa Ông (phối thờ)Quảng Ninh
Đền Sơn Hải (phối thờ)Hà Nội

Lễ giỗ chính kỵ ngày mùng 8 tháng 8 âm lịch tại xã Quảng Hợp (Quảng Xương, Thanh Hóa).
Lễ hội đền thờ Trần Nhật Duật vào dịp giỗ và đầu xuân (tháng Giêng), có diễn xướng Hát nhà trò Văn Trinh.

Nguồn tư liệu

Đại Việt sử ký toàn thư (Bản kỷ quyển 5, 6); Khâm định Việt sử thông giám cương mục (Chính biên quyển 7, 8).
Cổng thông tin điện tử huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa.
Báo Thanh Hóa, chuyên trang Văn hóa – Đời sống.
Wikipedia tiếng Việt, “Trần Nhật Duật” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.