Yết Kiêu

Hữu Bật Đại vương · Trần triều Đệ nhất Đô soái Thủy quân

Gia tướng thân tín của Trần Hưng Đạo, giữ thuyền cứu chủ tướng năm 1285 và chỉ huy đội thủy binh lặn đục thuyền giặc trong kháng chiến chống Nguyên Mông.

Niên đại: 1242 – 1303 (theo thần tích)
Tên thật: Phạm Hữu Thế (theo thần tích)
Triều đại: Nhà Trần
Quê quán: Làng Hạ Bì, tổng Vạn Bằng, huyện Gia Lộc; nay là thôn Hạ Bì, xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, Hải Dương

Tiểu sử

Chính sử chỉ ghi tên ông là Yết Kiêu; thần tích làng Hạ Bì chép tên thật là Phạm Hữu Thế, sinh năm Nhâm Tý (1242). Ông là gia tướng kiên trung bậc nhất dưới trướng Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo.

Đầu năm 1285, khi thủy quân triều đình tan vỡ, ông một mực giữ thuyền đợi chủ tướng ở bãi Tân, giúp Trần Hưng Đạo thoát hiểm. Ông huấn luyện và chỉ huy đội thủy binh lặn đục thủng thuyền giặc, phá thế phối hợp thủy bộ của quân Nguyên; năm 1288 tham gia trận Bạch Đằng.

Cùng Dã Tượng, ông khuyên Hưng Đạo vương gác lại hiềm khích gia tộc để dốc lòng vì việc nước. Theo thần tích đền Quát, ông mất ngày 28 tháng Chạp năm Quý Mão (1303).

Bối cảnh lịch sử

Chiến tranh chống Nguyên Mông diễn ra nhiều trên sông nước; thủy binh thiện chiến là thế mạnh của quân đội Đại Việt.

Công trạng

Giữ thuyền ở bãi Tân, giúp Trần Hưng Đạo thoát hiểm năm 1285.
Huấn luyện và chỉ huy đội thủy binh lặn đục thuyền giặc.
Tham gia trận Bạch Đằng năm 1288.

Sự kiện tiêu biểu

1242Sinh năm Nhâm Tý (theo thần tích đền Quát).
1285Giữ thuyền đợi và cứu Trần Hưng Đạo ở bãi Tân.
1288Tham gia trận Bạch Đằng.
1303Mất ngày 28 tháng Chạp năm Quý Mão (theo thần tích).

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Đền Quát (đền Hạ Bì), di tích lịch sử cấp quốc gia (1989)Thôn Hạ Bì, xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, Hải Dương
Đền Kiếp Bạc (phối thờ)Hải Dương
Đền Cửa Ông (phối thờ)Quảng Ninh

Lễ giỗ chính kỵ ngày 28 tháng Chạp âm lịch.
Lễ hội đền Quát mở hai kỳ: hội xuân từ 14 đến 16 tháng Giêng, hội thu từ 15 đến 18 tháng 8 âm lịch; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2020).

Nguồn tư liệu

Đại Việt sử ký toàn thư (Bản kỷ quyển 5); Khâm định Việt sử thông giám cương mục (Chính biên quyển 7, 8).
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Báo Hải Phòng.
Wikipedia tiếng Việt, “Yết Kiêu” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.