Thủ Khoa Huân

Tảo Tư · Trúc Khê

Nhà nho đỗ Thủ khoa thi Hương năm 1852, ba lần dấy binh chống Pháp ở Định Tường; bị bắt và bị xử chém năm 1875.

Niên đại: 1830 – 1875
Tên thật: Nguyễn Hữu Huân
Triều đại: Nhà Nguyễn
Quê quán: Làng Tịnh Hà, tổng Hưng Nhượng, huyện Kiến Hưng, phủ Kiến An, tỉnh Định Tường; nay thuộc xã Mỹ Tịnh An, huyện Chợ Gạo, Tiền Giang

Tiểu sử

Nguyễn Hữu Huân, tự Tảo Tư, hiệu Trúc Khê, sinh năm 1830 ở làng Tịnh Hà (Định Tường). Ông đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương năm Nhâm Tý (1852) ở Gia Định nên thường được gọi tôn kính là Thủ Khoa Huân.

Năm 1861, khi Pháp đánh chiếm Định Tường, ông bỏ chức Giáo thụ, mộ nghĩa binh đánh Pháp. Năm 1864, ông bị bắt và bị đày sang Guyane (Nam Mỹ); được ân xá trở về năm 1869, ông tiếp tục liên lạc với văn thân yêu nước để dấy binh.

Từ năm 1872 đến 1875, ông lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Bình Cách – Định Tường, đánh phá nhiều đồn bốt. Năm 1875, ông bị phản bội và bị bắt, không chịu quy hàng, bị xử chém ở ngã ba sông Chợ Gạo ngày 15 tháng 4 năm Ất Hợi (19/5/1875).

Bối cảnh lịch sử

Từ năm 1861, thực dân Pháp đánh chiếm Định Tường; nhiều văn thân, sĩ phu Nam Kỳ đứng lên mộ quân kháng chiến.

Công trạng

Bỏ chức Giáo thụ, mộ nghĩa binh đánh Pháp khi Định Tường bị chiếm (1861).
Ba lần dấy binh khởi nghĩa, kể cả sau khi bị đày sang Guyane và được ân xá trở về (1869).
Lãnh đạo khởi nghĩa Bình Cách – Định Tường (1872 – 1875), đánh phá nhiều đồn bốt.
Không chịu quy hàng khi bị bắt năm 1875.

Sự kiện tiêu biểu

1830Sinh ở làng Tịnh Hà, tỉnh Định Tường.
1852Đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương ở Gia Định.
1861Bỏ chức Giáo thụ, mộ nghĩa binh đánh Pháp.
1864Bị bắt, bị đày sang Guyane.
1869Được ân xá trở về, tiếp tục dấy binh.
1872Lãnh đạo khởi nghĩa Bình Cách – Định Tường.
1875Bị bắt, bị xử chém ngày 15 tháng 4 năm Ất Hợi.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Đền thờ và mộ Thủ Khoa Huân (di tích lịch sử cấp quốc gia, công nhận năm 1987)Xã Hòa Tịnh, huyện Chợ Gạo, Tiền Giang

Lễ giỗ ngày 14 – 15 tháng 4 âm lịch hằng năm tại huyện Chợ Gạo, Tiền Giang (lễ hội truyền thống cấp tỉnh).

Nguồn tư liệu

Đại Nam thực lục.
Hợp tuyển thơ văn yêu nước Nam Bộ.
Cổng thông tin điện tử tỉnh Tiền Giang.
Wikipedia tiếng Việt, “Nguyễn Hữu Huân” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.