Hoàng Diệu

Quang Viễn · Tĩnh Trai

Tổng đốc Hà Ninh thời Tự Đức, chỉ huy giữ thành Hà Nội khi Henri Rivière tấn công ngày 25/4/1882 và tuẫn tiết khi thành thất thủ.

Niên đại: 1829 – 1882
Tên thật: Hoàng Kim Tích
Triều đại: Nhà Nguyễn
Quê quán: Làng Xuân Đài, tổng Hạ Nông, huyện Diên Phước, phủ Điện Bàn, Quảng Nam; nay thuộc xã Điện Quang, thị xã Điện Bàn, Quảng Nam

Tiểu sử

Hoàng Diệu tên cũ là Hoàng Kim Tích, tự Quang Viễn, hiệu Tĩnh Trai, sinh năm 1829. Ông đỗ Phó bảng năm Tự Đức thứ 6 (1853), làm quan thanh liêm, kinh qua nhiều chức vụ ở Nam Định, Bắc Ninh, Quảng Nam.

Từ năm 1880, giữ chức Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội – Ninh Bình), ông củng cố công sự, chỉnh đốn binh bị. Ngày 25/4/1882, khi Henri Rivière nổ súng đánh thành Hà Nội, ông lên mặt thành chỉ huy binh lính chiến đấu suốt buổi sáng.

Khi kho thuốc súng bị nội gián làm nổ và thành thất thủ, ông vào hành cung viết di biểu tạ tội gửi vua Tự Đức rồi thắt cổ tự vẫn trước Võ Miếu, ngày mùng 8 tháng 3 năm Nhâm Ngọ.

Bối cảnh lịch sử

Đầu thập niên 1880, thực dân Pháp chuẩn bị đánh chiếm Bắc Kỳ; năm 1882, Henri Rivière đem quân tấn công thành Hà Nội.

Công trạng

Chỉ huy giữ thành Hà Nội trước cuộc tấn công của Henri Rivière ngày 25/4/1882.
Củng cố công sự, chỉnh đốn binh bị ở Hà Ninh (1880 – 1882).
Làm quan thanh liêm ở Nam Định, Bắc Ninh, Quảng Nam.
Tuẫn tiết trước Võ Miếu khi thành thất thủ.

Sự kiện tiêu biểu

1829Sinh ở làng Xuân Đài, huyện Diên Phước.
1853Đỗ Phó bảng năm Tự Đức thứ 6.
1880Giữ chức Tổng đốc Hà Ninh.
1882Chỉ huy giữ thành Hà Nội ngày 25/4; thành thất thủ, ông tuẫn tiết.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Cửa Bắc (Bắc Môn), thuộc Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long (di tích quốc gia đặc biệt)Hà Nội
Nhà lưu niệm Hoàng Diệu (di tích lịch sử cấp quốc gia)Xã Điện Quang, thị xã Điện Bàn, Quảng Nam

Giỗ ngày mùng 8 tháng 3 âm lịch hằng năm tại Cửa Bắc (Hà Nội) và Điện Bàn (Quảng Nam).

Nguồn tư liệu

Đại Nam thực lục; Quốc triều chánh biên toát yếu.
Ban Quản lý Di tích Hoàng thành Thăng Long.
Wikipedia tiếng Việt, “Hoàng Diệu” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.