Nguyễn Thái Học

Người sáng lập và Chủ tịch Việt Nam Quốc Dân Đảng (1927), lãnh đạo Khởi nghĩa Yên Bái năm 1930; bị Pháp xử chém ngày 17/6/1930 tại Yên Bái.

Niên đại: 1902 – 1930
Triều đại: Thời Pháp thuộc
Quê quán: Làng Thổ Tang, tổng Lương Điền, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên; nay thuộc thị trấn Thổ Tang, huyện Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc

Tiểu sử

Nguyễn Thái Học sinh ngày 1/12/1902 ở làng Thổ Tang, phủ Vĩnh Tường (tỉnh Vĩnh Yên). Ông từng học trường Cao đẳng Thương mại Hà Nội và gửi nhiều bản kiến nghị cải cách lên Toàn quyền Pháp nhưng đều bị bác bỏ.

Ngày 25/12/1927, ông thành lập Việt Nam Quốc Dân Đảng ở Hà Nội và được bầu làm Chủ tịch Tổng bộ, chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang nhằm lật đổ chính quyền thực dân, lập nên một nhà nước cộng hòa. Đêm 9/2/1930, Khởi nghĩa Yên Bái nổ ra ở Yên Bái, Phú Thọ, Hải Dương, Thái Bình với phương châm “Không thành công cũng thành nhân”.

Ngày 20/2/1930, ông bị mật thám Pháp bắt ở ấp Cổ Vịt (Hải Dương). Ngày 17/6/1930, ông cùng 12 đồng chí bị đưa lên máy chém ở Yên Bái; trước khi hy sinh, các ông hô “Việt Nam vạn tuế”.

Bối cảnh lịch sử

Cuối thập niên 1920, nhiều tổ chức yêu nước mới ra đời; Việt Nam Quốc Dân Đảng chủ trương khởi nghĩa vũ trang chống chính quyền thực dân Pháp.

Công trạng

Thành lập Việt Nam Quốc Dân Đảng ngày 25/12/1927, làm Chủ tịch Tổng bộ.
Lãnh đạo việc chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang chống chính quyền thực dân.
Phát động Khởi nghĩa Yên Bái đêm 9/2/1930 ở Yên Bái, Phú Thọ, Hải Dương, Thái Bình.

Sự kiện tiêu biểu

1902Sinh ngày 1/12 ở làng Thổ Tang.
1927Thành lập Việt Nam Quốc Dân Đảng ngày 25/12.
1930Đêm 9/2 Khởi nghĩa Yên Bái nổ ra; ngày 20/2 ông bị bắt ở ấp Cổ Vịt; ngày 17/6 bị xử chém ở Yên Bái.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Khu lăng mộ và tượng đài Nguyễn Thái Học, Công viên Yên Hòa (di tích lịch sử cấp quốc gia)Thành phố Yên Bái, Yên Bái
Đền thờ Nguyễn Thái HọcThị trấn Thổ Tang, huyện Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc

Tưởng niệm ngày 17 tháng 6 dương lịch hằng năm tại Khu di tích lịch sử Nguyễn Thái Học (thành phố Yên Bái).

Nguồn tư liệu

Hồ sơ lưu trữ Tòa án Đề hình Yên Bái 1930.
Cổng thông tin điện tử tỉnh Yên Bái; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Wikipedia tiếng Việt, “Nguyễn Thái Học” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.