Lý Nam Đế

Lý Nam Đế, húy là Lý Bí (có thể đọc là Lý Bôn), sinh năm 503. Tổ tiên ông là người phương Bắc sang Giao Châu lánh nạn từ cuối thời Tây Hán, qua nhiều đời đã thành người Việt. Ông từng được Thứ sử Giao Châu Tiêu Tư nhà Lương mời làm Giám quân ở Đức châu, nhưng bất bình với quan lại đô hộ tàn ác nên bỏ quan về quê chiêu tập binh mã.

Cuối năm 541, Lý Bí khởi binh, Tiêu Tư bỏ chạy về Quảng Châu; ông chiếm thành Long Biên, đánh bại các cuộc phản công của nhà Lương năm 542 và sai Phạm Tu đánh lui quân Lâm Ấp năm 543. Tháng Giêng năm 544, ông lên ngôi, xưng Nam Việt Đế, đặt niên hiệu Thiên Đức, quốc hiệu Vạn Xuân, dựng điện Vạn Thọ ở vùng cửa sông Tô Lịch.

Năm 545, nhà Lương sai Trần Bá Tiên đem quân sang. Lý Nam Đế thua ở Chu Diên và cửa sông Tô Lịch, mất thành Gia Ninh năm 546, rồi thua tiếp ở hồ Điển Triệt. Ông lui về động Khuất Lão, giao quyền cho Triệu Quang Phục, và mất vì bệnh năm 548.

Đầu thế kỷ VI, nhà Lương đô hộ Giao Châu. Sự tàn ác của quan lại đô hộ khiến nhiều hào kiệt như Triệu Túc, Triệu Quang Phục, Tinh Thiều, Phạm Tu theo về với Lý Bí. Ở phía nam, nước Lâm Ấp cũng nhòm ngó Giao Châu.

Nước Vạn Xuân chỉ tồn tại được vài năm trước cuộc phản công của nhà Lương, nhưng theo Khâm định Việt sử thông giám cương mục, việc Lý Nam Đế tự làm chủ nước mình đã tạo thanh thế và mở đường cho các triều đại về sau.