Lương Văn Can

Ôn Như · Sơn Lão

Nhà nho, nhà giáo yêu nước, Thục trưởng trường Đông Kinh Nghĩa Thục (1907) ở Hà Nội, người đề xướng tư tưởng kinh doanh có đạo đức qua các sách “Kim cổ cách ngôn”, “Thương học phương châm”.

Niên đại: 1854 – 1927
Triều đại: Thời Pháp thuộc
Quê quán: Làng Nhị Khê, huyện Thượng Phúc, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Nội; nay thuộc xã Nhị Khê, huyện Thường Tín, Hà Nội

Tiểu sử

Lương Văn Can, tự Ôn Như, hiệu Sơn Lão, sinh năm 1854 ở làng Nhị Khê (Thường Tín). Ông đỗ Cử nhân khoa Giáp Tuất (1874) nhưng không ra làm quan, ở lại Hà Nội mở trường dạy học.

Tháng 3/1907, ông cùng các sĩ phu sáng lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở phố Hàng Đào (Hà Nội) và giữ cương vị Thục trưởng. Trường biên soạn sách giáo khoa Quốc ngữ mới, truyền bá kiến thức khoa học thường thức và dạy học không lấy tiền.

Qua các sách “Kim cổ cách ngôn”, “Thương học phương châm”, ông đề xướng tư tưởng kinh doanh có đạo đức. Năm 1914, ông bị Pháp bắt đày sang Phnôm Pênh (Campuchia); năm 1921, ông trở về Hà Nội tiếp tục dạy học, viết sách, và mất ngày 13/6/1927 (14 tháng 5 năm Đinh Mão).

Bối cảnh lịch sử

Đầu thế kỷ XX, cuộc vận động Duy Tân lan ra Bắc Kỳ; ở Hà Nội, các sĩ phu mở trường Đông Kinh Nghĩa Thục để truyền bá tư tưởng mới.

Công trạng

Cùng các sĩ phu sáng lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục (3/1907), giữ cương vị Thục trưởng.
Mở trường dạy học ở Hà Nội sau khi đỗ Cử nhân (1874), không ra làm quan.
Biên soạn sách giáo khoa Quốc ngữ mới, truyền bá kiến thức khoa học thường thức, dạy học không lấy tiền.
Đề xướng tư tưởng kinh doanh có đạo đức qua “Kim cổ cách ngôn”, “Thương học phương châm”.

Sự kiện tiêu biểu

1854Sinh ở làng Nhị Khê.
1874Đỗ Cử nhân khoa Giáp Tuất.
1907Cùng các sĩ phu sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục (tháng 3).
1914Bị Pháp bắt đày sang Phnôm Pênh.
1921Trở về Hà Nội.
1927Mất ngày 13/6.

Di tích, đền thờ và ngày tưởng niệm

Nhà lưu niệm danh nhân Lương Văn Can (di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia)Thôn Nhị Khê, xã Nhị Khê, huyện Thường Tín, Hà Nội

Giỗ ngày 14 tháng 5 âm lịch hằng năm tại xã Nhị Khê (huyện Thường Tín) và phố Hàng Đào (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội).
Giới thương nhân phố cổ Hà Nội tôn kính gọi ông là “người thầy của đạo làm giàu chân chính”.

Nguồn tư liệu

Kỷ yếu Hội thảo 100 năm phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục.
Báo Hà Nội Mới; Cổng thông tin điện tử huyện Thường Tín.
Wikipedia tiếng Việt, “Lương Văn Can” — bài tổng quan để đối chiếu.
Tranh minh họa, không phải chân dung hay tư liệu lịch sử.