Văn hoá Phùng Nguyên

Địa bàn

Trung du và bãi bồi ven sông Thao, Lô, Hồng. Các di chỉ tiêu biểu:

• Phùng Nguyên (Phú Thọ): di chỉ phát hiện đầu tiên năm 1959, định danh cho cả nền văn hoá.
• Xóm Rền (Phú Thọ): sưu tập nha chương ngọc lớn nhất Việt Nam.
• Vườn Chuối (Hà Nội): di chỉ đa tầng liên tục từ Phùng Nguyên tới Đông Sơn.
• Gò Bông (Vĩnh Phúc).

Đặc trưng vật chất

Kỹ nghệ đá đạt đỉnh cao: cưa, mài bóng, khoan tách lõi. Trang sức đá ngọc gồm vòng tay, khuyên tai và nha chương — lễ khí mỏng dẹt, đầu lõm chữ V. Gốm mịn nung 600–800°C, tạo dáng bàn xoay, hoa văn khắc vạch và in chấm dải hình chữ S, xoắn ốc. Dấu vết xỉ đồng và dây đồng mảnh cho thấy đã biết luyện đồng thau sơ kỳ.

Táng thức

Mộ huyệt đất, người nằm ngửa duỗi thẳng. Đồ tùy táng không chênh lệch nhiều giữa các mộ — xã hội tương đối bình đẳng.

Kinh tế và xã hội

Nông nghiệp lúa nước định cư là chính (dấu tích vỏ trấu, hạt lúa), kết hợp chăn nuôi, đánh cá, săn bắt. Công xã thị tộc đang chuyển từ mẫu hệ sang phụ hệ.

Kế thừa

Phùng Nguyên → Đồng Đậu → Gò Mun → Đông Sơn: chuỗi phát triển liên tục, không đứt đoạn.

Nơi trưng bày

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (Hà Nội), Bảo tàng Hùng Vương (Việt Trì), Viện Khảo cổ học, Bảo tàng Hà Nội.

Chú thích địa danh

Tên đơn vị hành chính cấp huyện/xã tại các di chỉ có thể đã thay đổi sau đợt sáp nhập hành chính 2025.