Khảo cổ

Văn hoá Óc Eo

Tranh minh hoạ: Văn hoá Óc Eo
Tranh minh họa, không phải ảnh tư liệu lịch sử

Nguồn tham khảo

  1. Louis Malleret (1944)
  2. Viện Khảo cổ học
  3. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
  4. Bảo tàng An Giang

Văn hoá Óc Eo thuộc thế kỷ I đến thế kỷ VII–VIII SCN. Phát hiện qua ảnh hàng không cuối thập niên 1930 (Viện Viễn Đông Bác Cổ); khai quật khoa học đầu tiên bởi Louis Malleret (Pháp) năm 1944, tại Óc Eo chân núi Ba Thê, An Giang. Đây là cơ sở kinh tế–đô thị của vương quốc Phù Nam, suy tàn từ thế kỷ VII khi hải trình chuyển qua eo Malacca.

Địa bàn

Đồng bằng sông Cửu Long. Các di chỉ tiêu biểu:

  • Óc Eo – Ba Thê (An Giang): trung tâm kinh tế/tôn giáo, xưởng kim hoàn, nền móng kiến trúc gạch đá.
  • Nền Chùa (Kiên Giang): cảng cửa ngõ vịnh Thái Lan.
  • Gò Tháp (Đồng Tháp): tượng thần Vishnu sa thạch, tượng Phật gỗ.
  • Bình Tả (Long An): cụm đền tháp Bà La Môn.

Đặc trưng vật chất

Kim hoàn vàng đạt đỉnh cao: lá vàng chạm hình thần Bà La Môn giáo (Shiva, Vishnu, Brahma); nhẫn vàng khắc chữ Phạn. Tượng thờ gồm Vishnu đá sa thạch/đồng, tượng Phật gỗ dáng tribhanga, Linga–Yoni. Gốm bản địa: bếp cà ràng chân cao dùng trên ghe thuyền, bình kendi nghi lễ. Hiện vật ngoại lai: tiền vàng La Mã (Antoninus Pius, Marcus Aurelius), gương đồng Hán, con dấu chữ Phạn.

Táng thức

Hoả táng trong cấu trúc gạch/đá sa thạch; tro cốt đặt trong hũ/chum nhỏ; đáy huyệt rải lá vàng hình hoa sen.

Kinh tế và xã hội

Đô thị cảng thị quốc tế kết hợp nông nghiệp thuỷ lợi (mạng kênh đào cổ nối Óc Eo – Nền Chùa – ra biển, vào tận Angkor Borei, Campuchia). Trạm trung chuyển hải thương La Mã – Ấn Độ – Trung Hoa. Thể chế quân chủ thần quyền, tăng lữ Bà La Môn hỗ trợ cai trị.

Nơi trưng bày

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, Bảo tàng An Giang (sáu Bảo vật Quốc gia), Bảo tàng Đồng Tháp, Nhà trưng bày Óc Eo–Ba Thê (An Giang).

Chú thích địa danh

Tên đơn vị hành chính cấp huyện/xã tại các di chỉ có thể đã thay đổi sau đợt sáp nhập hành chính 2025.

Bài liên quan