Cây nêu ngày Tết: ý nghĩa, ngày dựng và ngày hạ

Sự tích

Truyện cổ kể rằng xưa kia quỷ chiếm hết đất, người phải làm thuê cho quỷ. Phật bày cách cho người thắng quỷ trong các lần chia hoa lợi:

• Quỷ lấy ngọn, người lấy gốc: người trồng khoai.
• Quỷ đổi sang lấy gốc: người trồng lúa.
• Quỷ đòi cả gốc lẫn ngọn: người trồng ngô, lấy bắp ở giữa thân.

Cuối cùng Phật xin quỷ một mảnh đất bằng bóng chiếc áo cà sa treo trên ngọn tre. Áo cà sa bay lên che khắp mặt đất, quỷ phải chạy ra biển. Từ đó, cứ Tết người ta lại dựng cây tre có treo vật làm dấu để quỷ không dám vào nhà.

Ý nghĩa

• Giữ nhà: cây nêu đánh dấu đất có chủ, xua điều xấu trong những ngày giáp Tết.
• Báo Tết: thấy nêu dựng là biết Tết đã đến.

Cách dựng nêu truyền thống

• Thân nêu: một cây tre thẳng, róc hết cành, chỉ để chùm lá ở ngọn.
• Trên ngọn: treo khánh đất nung (có gió thì kêu), lá dứa hoặc cành xương rồng, bùa, túi trầu cau. Có nơi treo đèn lồng hoặc dải vải đỏ.
• Dưới gốc: nhiều nơi rắc vôi bột thành hình cung tên chĩa ra ngoài để dọa quỷ.

Trong cung đình

Triều Nguyễn có lễ dựng nêu (Thượng tiêu) và hạ nêu (Hạ tiêu) ở Kinh thành Huế. Lễ dựng nêu vào dịp cuối năm, gắn với việc nghỉ Tết ở các nha môn. Đến nay, nghi lễ này vẫn được tái hiện tại Đại Nội Huế.

Mỗi nơi một kiểu

• Đồng bằng Bắc Bộ: nêu tre, khánh đất, vôi cung tên.
• Tây Nguyên: nhiều dân tộc dựng cây nêu bằng gỗ, chạm khắc hoa văn trong các lễ hội lớn của buôn làng. Đây là tục riêng, không gắn với Tết Nguyên đán.

Trên lịch âm