Ông Công ông Táo và lễ 23 tháng Chạp

Sự tích "hai ông một bà"

Truyện cổ kể về vợ chồng Trọng Cao và Thị Nhi. Vì hiếm muộn sinh cãi vã, Thị Nhi bỏ đi rồi lấy Phạm Lang. Trọng Cao hối hận, đi tìm vợ đến mức phải đi ăn xin. Một hôm tình cờ gặp lại, Thị Nhi sợ chồng mới hiểu lầm nên giấu Trọng Cao trong đống rơm. Phạm Lang đốt rơm lấy tro bón ruộng, không biết có người bên trong. Trọng Cao chết cháy; Thị Nhi và Phạm Lang lần lượt lao vào lửa. Thương cả ba người có nghĩa, Ngọc Hoàng cho họ làm vua bếp.

Vì thế bàn thờ Táo có "hai ông một bà", ứng với ba ông đầu rau trong bếp đun củi ngày xưa.

Ý nghĩa

Táo Quân được tin là vị thần ở gần gia đình nhất, biết hết chuyện trong nhà. Ngày 23 tháng Chạp, ông Táo cưỡi cá chép lên trời báo cáo việc tốt xấu của gia chủ trong năm. Lễ tiễn Táo vì vậy là dịp nhìn lại một năm và mong năm mới êm ấm.

Lễ vật thường thấy

• Ba bộ mũ áo giấy: hai mũ đàn ông, một mũ đàn bà.
• Cá chép sống thả trong chậu nước. Cúng xong đem thả ra sông, hồ.
• Mâm cúng tuỳ nhà: mâm mặn hoặc mâm ngọt với hương, hoa, quả, trầu cau.

Mỗi miền một kiểu

• Miền Bắc: coi trọng tục thả cá chép. Nhiều nhà cúng từ tối 22 hoặc sáng 23, cố gắng xong trước trưa.
• Miền Trung: nhiều nơi dùng cá chép hoặc ngựa bằng giấy thay cá sống.
• Miền Nam: thường cúng đơn giản hơn. Mâm cúng hay có kẹo thèo lèo, mè xửng.

Trên lịch âm